Click ↓ on your preferred language to read on!

उपदेश साहस्री/ upadesha sAhasrI/ upadeśa sāhasrī/ உபதே³ஶ ஸாஹஸ்ரீ                          

Chapter 18 : Verses 41-60

 

छायाक्रान्ते निषेधोऽयं न तु वस्त्ववभासकः ।

न ह्यर्थान्तरनिष्ठं सद्वाक्यमर्थान्तरं वदेत् ॥ ४१ ॥

 

माधुर्यादि च यत्कार्यं उष्णद्र्वयाद्यसेवनात् ।

छायाया न त्वदृष्टत्वादपामेव च दर्शनात् ॥ ४२ ॥

 

आत्माभासाश्रयाश्चैवं मुखाभासाश्रया यथा ।

गम्यन्ते शास्त्रयुक्तिभ्यां आभासस्याप्यवस्तुतः ॥ ४३ ॥

 

न दृशेरविकारित्वाद् आभासस्याप्यवस्तुतः ।

नाचितित्वादहङ्कर्तुः कस्य संसारिता भवेत् ॥ ४४ ॥

 

अविद्यामात्र एवातः संसारोऽस्त्वविवेकतः ।

कूटस्थेनात्मना नित्यं आत्मवानात्मनीव सः ॥ ४५ ॥

 

रज्जुसर्पो यथा रज्ज्वा सात्मकः प्राग्विवेकतः ।

अवस्तु सन्नपि ह्येष कूटस्थेनात्मना तथा ॥ ४६ ॥

 

आत्माभासाश्रयश्चात्मा प्रत्ययैः स्वैर्विकारवान् ।

सुखी दुःखी च संसारी नित्य एवेति केचन ॥ ४७ ॥

 

आत्माभासापरिज्ञानाद् याथात्म्येन विमोहिताः ।

अहंकर्तारमात्मेति मन्यन्ते ते निरागमाः ॥ ४८ ॥

 

संसारो वस्तु संस्तेषां कर्तृ भोक्तृत्व लक्षणः ।

आत्माभासाश्रयाज्ञानात् संसरन्त्यविवेकतः ॥ ४९ ॥

 

चैतन्याभासता बुद्धेः आत्मनस्तत्स्वरूपता ।

स्याच्चेत्तं ज्ञानशब्दैश्च वेदः शास्तीति युज्यते ॥ ५० ॥

 

प्रकृति प्रत्ययार्थौ यौ भिन्नावेकाश्रयौ यथा ।

करोति गच्छतीत्यादौ दृष्टौ लोकप्रसिद्धतः ॥ ५१ ॥

 

नानयोर् व्द्याश्रयत्वम् च लोके दृष्टं स्मृतौ तथा ।

जानात्यर्थेषु को हेतुर्व्द्याश्रयत्वे निगद्यताम् ॥ ५२ ॥

 

आत्माभासस्तु तिङ्वाच्यो धात्वर्थश्च धियः क्रिया ।

उभयं चाविवेकेन जानातीत्युच्यते मृषा ॥ ५३ ॥

 

न बुद्धेरवबोधोऽस्ति नात्मनो विद्यते क्रिया ।

अतो नान्यतरस्यापि जानातीति च युज्यते ॥ ५४ ॥

 

नाप्यतो भावशब्देन ज्ञप्तिरित्यपि युज्यते ।

न ह्यात्मा विक्रियामात्रः नित्य आत्मेति शासनात् ॥ ५५ ॥

 

न बुद्धेर्बुद्धिवाच्यत्वं करणं न ह्यकर्तृकम् ।

नापि ज्ञायत इत्येवं कर्मशब्दैर्निरूप्यते ॥ ५६ ॥

 

न येषामेक एवात्मा निर्दुःखोऽविक्रियः सदा ।

तेषां स्याच्छब्दवाच्यत्वं ज्ञेयत्वं चात्मनः सदा ॥ ५७ ॥

 

यदाहंकर्तुरात्मत्वं तदा शब्दार्थमुख्यता ।

नाशनायादिमत्वात्तु श्रुतौ तस्यात्मतेष्यते ॥ ५८ ॥

 

हन्त तर्हि न मुख्यार्थो नापि गौणः कथञ्चन ।

जानातीत्यादिशब्दस्य गतिर्वाच्या तथापि तु ॥ ५९ ॥

 

शब्दानामयथार्थत्वे वेदस्याप्यप्रमाणता ।

 

सा च नेष्टा ततो ग्राह्या गतिरस्य प्रसिद्धितः ॥ ६० ॥

 

Top ↑

 ..

Chapter 18 : Verses 41-60

 

ChAyAkrAnte niShedho.ayaM na tu vastvavabhAsakaH .

na hyarthAntaraniShThaM sadvAkyamarthAntaraM vadet .. 41 ..

 

mAdhuryAdi cha yatkAryaM uShNadrvayAdyasevanAt .

ChAyAyA na tvadR^iShTatvAdapAmeva cha darshanAt .. 42 ..

 

AtmAbhAsAshrayAshchaivaM mukhAbhAsAshrayA yathA .

gamyante shAstrayuktibhyAM AbhAsasyApyavastutaH .. 43 ..

 

na dR^isheravikAritvAd AbhAsasyApyavastutaH .

nAchititvAdaha~NkartuH kasya saMsAritA bhavet .. 44 ..

 

avidyAmAtra evAtaH saMsAro.astvavivekataH .

kUTasthenAtmanA nityaM AtmavAnAtmanIva saH .. 45 ..

 

rajjusarpo yathA rajjvA sAtmakaH prAgvivekataH .

avastu sannapi hyeSha kUTasthenAtmanA tathA .. 46 ..

 

AtmAbhAsAshrayashchAtmA pratyayaiH svairvikAravAn .

sukhI duHkhI cha saMsArI nitya eveti kechana .. 47 ..

 

AtmAbhAsApariGYAnAd yAthAtmyena vimohitAH .

ahaMkartAramAtmeti manyante te nirAgamAH .. 48 ..

 

saMsAro vastu saMsteShAM kartR^i bhoktR^itva lakShaNaH .

AtmAbhAsAshrayAGYAnAt saMsarantyavivekataH .. 49 ..

 

chaitanyAbhAsatA buddheH AtmanastatsvarUpatA .

syAchchettaM GYAnashabdaishcha vedaH shAstIti yujyate .. 50 ..

 

prakR^iti pratyayArthau yau bhinnAvekAshrayau yathA .

karoti gachChatItyAdau dR^iShTau lokaprasiddhataH .. 51 ..

 

nAnayor vdyAshrayatvam cha loke dR^iShTaM smR^itau tathA .

jAnAtyartheShu ko heturvdyAshrayatve nigadyatAm .. 52 ..

 

AtmAbhAsastu ti~NvAchyo dhAtvarthashcha dhiyaH kriyA .

ubhayaM chAvivekena jAnAtItyuchyate mR^iShA .. 53 ..

 

na buddheravabodho.asti nAtmano vidyate kriyA .

ato nAnyatarasyApi jAnAtIti cha yujyate .. 54 ..

 

nApyato bhAvashabdena GYaptirityapi yujyate .

na hyAtmA vikriyAmAtraH nitya Atmeti shAsanAt .. 55 ..

 

na buddherbuddhivAchyatvaM karaNaM na hyakartR^ikam .

nApi GYAyata ityevaM karmashabdairnirUpyate .. 56 ..

 

na yeShAmeka evAtmA nirduHkho.avikriyaH sadA .

teShAM syAchChabdavAchyatvaM GYeyatvaM chAtmanaH sadA .. 57 ..

 

yadAhaMkarturAtmatvaM tadA shabdArthamukhyatA .

nAshanAyAdimatvAttu shrutau tasyAtmateShyate .. 58 ..

 

hanta tarhi na mukhyArtho nApi gauNaH katha~nchana .

jAnAtItyAdishabdasya gatirvAchyA tathApi tu .. 59 ..

 

shabdAnAmayathArthatve vedasyApyapramANatA .

 

sA cha neShTA tato grAhyA gatirasya prasiddhitaH .. 60 ..

 

Top ↑

 
 

Chapter 18 : Verses 41-60

 

chāyākrānte niṣedho’yaṃ na tu vastvavabhāsakaḥ .

na hyarthāntaraniṣṭhaṃ sadvākyamarthāntaraṃ vadet .. 41 ..

 

mādhuryādi ca yatkāryaṃ uṣṇadrvayādyasevanāt .

chāyāyā na tvadṛṣṭatvādapāmeva ca darśanāt .. 42 ..

 

ātmābhāsāśrayāścaivaṃ mukhābhāsāśrayā yathā .

gamyante śāstrayuktibhyāṃ ābhāsasyāpyavastutaḥ .. 43 ..

 

na dṛśeravikāritvād ābhāsasyāpyavastutaḥ .

nācititvādahaṅkartuḥ kasya saṃsāritā bhavet .. 44 ..

 

avidyāmātra evātaḥ saṃsāro’stvavivekataḥ .

kūṭasthenātmanā nityaṃ ātmavānātmanīva saḥ .. 45 ..

 

rajjusarpo yathā rajjvā sātmakaḥ prāgvivekataḥ .

avastu sannapi hyeṣa kūṭasthenātmanā tathā .. 46 ..

 

ātmābhāsāśrayaścātmā pratyayaiḥ svairvikāravān .

sukhī duḥkhī ca saṃsārī nitya eveti kecana .. 47 ..

 

ātmābhāsāparijñānād yāthātmyena vimohitāḥ .

ahaṃkartāramātmeti manyante te nirāgamāḥ .. 48 ..

 

saṃsāro vastu saṃsteṣāṃ kartṛ bhoktṛtva lakṣaṇaḥ .

ātmābhāsāśrayājñānāt saṃsarantyavivekataḥ .. 49 ..

 

caitanyābhāsatā buddheḥ ātmanastatsvarūpatā .

syāccettaṃ jñānaśabdaiśca vedaḥ śāstīti yujyate .. 50 ..

 

prakṛti pratyayārthau yau bhinnāvekāśrayau yathā .

karoti gacchatītyādau dṛṣṭau lokaprasiddhataḥ .. 51 ..

 

nānayor vdyāśrayatvam ca loke dṛṣṭaṃ smṛtau tathā .

jānātyartheṣu ko heturvdyāśrayatve nigadyatām .. 52 ..

 

ātmābhāsastu tiṅvācyo dhātvarthaśca dhiyaḥ kriyā .

ubhayaṃ cāvivekena jānātītyucyate mṛṣā .. 53 ..

 

na buddheravabodho’sti nātmano vidyate kriyā .

ato nānyatarasyāpi jānātīti ca yujyate .. 54 ..

 

nāpyato bhāvaśabdena jñaptirityapi yujyate .

na hyātmā vikriyāmātraḥ nitya ātmeti śāsanāt .. 55 ..

 

na buddherbuddhivācyatvaṃ karaṇaṃ na hyakartṛkam .

nāpi jñāyata ityevaṃ karmaśabdairnirūpyate .. 56 ..

 

na yeṣāmeka evātmā nirduḥkho’vikriyaḥ sadā .

teṣāṃ syācchabdavācyatvaṃ jñeyatvaṃ cātmanaḥ sadā .. 57 ..

 

yadāhaṃkarturātmatvaṃ tadā śabdārthamukhyatā .

nāśanāyādimatvāttu śrutau tasyātmateṣyate .. 58 ..

 

hanta tarhi na mukhyārtho nāpi gauṇaḥ kathañcana .

jānātītyādiśabdasya gatirvācyā tathāpi tu .. 59 ..

 

śabdānāmayathārthatve vedasyāpyapramāṇatā .

 

sā ca neṣṭā tato grāhyā gatirasya prasiddhitaḥ .. 60 ..

 

 

 

Top ↑

Chapter 18 : Verses 41-60

சா²யாக்ராந்தே நிஷேதோ⁴(அ)யம் ந து வஸ்த்வவபா⁴ஸக꞉ .

ந ஹ்யர்தா²ந்தரநிஷ்ட²ம் ஸத்³வாக்யமர்தா²ந்தரம் வதே³த் .. 41 ..

 

மாது⁴ர்யாதி³ ச யத்கார்யம் உஷ்ணத்³ர்வயாத்³யஸேவனாத் .

சா²யாயா ந த்வத்³ருஷ்டத்வாத³பாமேவ ச த³ர்ஶனாத் .. 42 ..

 

ஆத்மாபா⁴ஸாஶ்ரயாஶ்சைவம் முகா²பா⁴ஸாஶ்ரயா யதா² .

க³ம்யந்தே ஶாஸ்த்ரயுக்திப்⁴யாம் ஆபா⁴ஸஸ்யாப்யவஸ்துத꞉ .. 43 ..

 

ந த்³ருஶேரவிகாரித்வாத்³ ஆபா⁴ஸஸ்யாப்யவஸ்துத꞉ .

நாசிதித்வாத³ஹங்கர்து꞉ கஸ்ய ஸம்ஸாரிதா ப⁴வேத் .. 44 ..

 

அவித்³யாமாத்ர ஏவாத꞉ ஸம்ஸாரோ(அ)ஸ்த்வவிவேகத꞉ .

கூடஸ்தே²னாத்மனா நித்யம் ஆத்மவானாத்மனீவ ஸ꞉ .. 45 ..

 

ரஜ்ஜுஸர்போ யதா² ரஜ்ஜ்வா ஸாத்மக꞉ ப்ராக்³விவேகத꞉ .

அவஸ்து ஸன்னபி ஹ்யேஷ கூடஸ்தே²னாத்மனா ததா² .. 46 ..

 

ஆத்மாபா⁴ஸாஶ்ரயஶ்சாத்மா ப்ரத்யயை꞉ ஸ்வைர்விகாரவான் .

ஸுகீ² து³꞉கீ² ச ஸம்ஸாரீ நித்ய ஏவேதி கேசன .. 47 ..

 

ஆத்மாபா⁴ஸாபரிஜ்ஞாநாத்³ யாதா²த்ம்யேன விமோஹிதா꞉ .

அஹங்கர்தாரமாத்மேதி மன்யந்தே தே நிராக³மா꞉ .. 48 ..

 

ஸம்ஸாரோ வஸ்து ஸம்ஸ்தேஷாம் கர்த்ரு போ⁴க்த்ருத்வ லக்ஷண꞉ .

ஆத்மாபா⁴ஸாஶ்ரயாஜ்ஞானாத் ஸம்ஸரந்த்யவிவேகத꞉ .. 49 ..

 

சைதன்யாபா⁴ஸதா பு³த்³தே⁴꞉ ஆத்மனஸ்தத்ஸ்வரூபதா .

ஸ்யாச்சேத்தம் ஜ்ஞானஶப்³தை³ஶ்ச வேத³꞉ ஶாஸ்தீதி யுஜ்யதே .. 50 ..

 

ப்ரக்ருதி ப்ரத்யயார்தௌ² யௌ பி⁴ன்னாவேகாஶ்ரயௌ யதா² .

கரோதி க³ச்ச²தீத்யாதௌ³ த்³ருஷ்டௌ லோகப்ரஸித்³த⁴த꞉ .. 51 ..

 

நானயோர் வ்த்³யாஶ்ரயத்வம் ச லோகே த்³ருஷ்டம் ஸ்ம்ருதௌ ததா² .

ஜானாத்யர்தே²ஷு கோ ஹேதுர்வ்த்³யாஶ்ரயத்வே நிக³த்³யதாம் .. 52 ..

 

ஆத்மாபா⁴ஸஸ்து திங்வாச்யோ தா⁴த்வர்த²ஶ்ச தி⁴ய꞉ க்ரியா .

உப⁴யம் சாவிவேகேன ஜானாதீத்யுச்யதே ம்ருஷா .. 53 ..

 

ந பு³த்³தே⁴ரவபோ³தோ⁴(அ)ஸ்தி நாத்மனோ வித்³யதே க்ரியா .

அதோ நான்யதரஸ்யாபி ஜானாதீதி ச யுஜ்யதே .. 54 ..

 

நாப்யதோ பா⁴வஶப்³தே³ன ஜ்ஞப்திரித்யபி யுஜ்யதே .

ந ஹ்யாத்மா விக்ரியாமாத்ர꞉ நித்ய ஆத்மேதி ஶாஸனாத் .. 55 ..

 

ந பு³த்³தே⁴ர்பு³த்³தி⁴வாச்யத்வம் கரணம் ந ஹ்யகர்த்ருகம் .

நாபி ஜ்ஞாயத இத்யேவம் கர்மஶப்³தை³ர்நிரூப்யதே .. 56 ..

 

ந யேஷாமேக ஏவாத்மா நிர்து³꞉கோ²(அ)விக்ரிய꞉ ஸதா³ .

தேஷாம் ஸ்யாச்ச²ப்³த³வாச்யத்வம் ஜ்ஞேயத்வம் சாத்மன꞉ ஸதா³ .. 57 ..

 

யதா³ஹங்கர்துராத்மத்வம் ததா³ ஶப்³தா³ர்த²முக்²யதா .

நாஶனாயாதி³மத்வாத்து ஶ்ருதௌ தஸ்யாத்மதேஷ்யதே .. 58 ..

 

ஹந்த தர்ஹி ந முக்²யார்தோ² நாபி கௌ³ண꞉ கத²ஞ்சன .

ஜானாதீத்யாதி³ஶப்³த³ஸ்ய க³திர்வாச்யா ததா²பி து .. 59 ..

 

ஶப்³தா³நாமயதா²ர்த²த்வே வேத³ஸ்யாப்யப்ரமாணதா .

 

ஸா ச நேஷ்டா ததோ க்³ராஹ்யா க³திரஸ்ய ப்ரஸித்³தி⁴த꞉ .. 60 ..

 

 

Top ↑