Click ↓ on your preferred language to read on!

उपदेश साहस्री/ upadesha sAhasrI/ upadeśa sāhasrī/ உபதே³ஶ ஸாஹஸ்ரீ                          

Chapter 18 : Verses 61-80

 

प्रसिद्धिर्मूढलोकस्य यदि ग्राह्य निरात्मता ।

लौकायतिक सिद्धान्तः सा चानिष्टा प्रसज्यन्ते ॥ ६१ ॥

 

अभियुक्तप्रसिद्धिश्चेत् पूर्ववद्युविवेकता ।

गतिशून्यं न वेदोऽयं प्रमाणं सम्वदत्युत ॥ ६२ ॥

 

आदर्शे मुख सामान्यं मुखस्येष्टं हि मानवैः ।

मुखस्य प्रतिबिम्बो हि मुखाकारेण दृश्यते ॥ ६३ ॥

 

यत्र यस्यावभासस्तु तयोरेवाविवेकितः ।

जानातीति किर्यां सर्वो लोको वक्ति स्वभावतः ॥ ६४ ॥

 

बुद्धेः कर्तृत्वमध्यस्य जानातीति ज्ञ उच्यते ।

तथा चैतन्यमध्यस्य ज्ञत्वं बुद्धेरिहोच्यते ॥ ६५ ॥

 

स्वरूपं चात्मनो ज्ञानं नित्यं ज्योतिः श्रुतेर्यतः ।

न बुद्ध्या क्रियते तस्मात् नात्मनान्येन वा सदा ॥ ६६ ॥

 

देहेऽहम्प्रत्ययो यद्वज्जानातीति च लौकिकाः ।

वदन्ति ज्ञानकर्तृत्वं तद्वद् बुद्धेस्तथात्मनः ॥ ६७ ॥

 

बौद्धैस्तु प्रत्ययैरेवं क्रियमाणैश्च चिन्निभैः ।

मोहिताः क्रियते ज्ञानम् इत्याहुस्तार्क्किका जनाः ॥ ६८ ॥

 

तस्माज्ज्ञाभासबुद्धीनाम् अविवेकात्प्रवर्त्तिताः ।

जानातीत्यादिशब्दश्च प्रत्ययो या च तत्स्मृतिः ॥ ६९ ॥

 

आदर्शानुविधायित्वं छायाया अस्यते मुखे ।

बुद्धिधर्मानुकारित्वं ज्ञाभासस्य तथेष्यते ॥ ७० ॥

 

बुद्धेस्तु प्रत्ययास्तस्माद् आत्माभासेन दीपिताः ।

ग्राहका इव भासन्ते दहन्तीवोल्मुकादयः ॥ ७१ ॥

 

स्वयमेवावभास्यन्ते ग्राहकाः स्वयमेव च ।

इत्येवं ग्राहकास्तित्वं प्रतिषिद्ध्यन्ति सौगताः ॥ ७२ ॥

 

यद्येवं नान्यदृश्यास्ते किं तद्वारणमुच्यताम् ।

भावाभावौ हि तेषां यौ नान्यग्राह्यौ सता यदि ॥ ७३ ॥

 

अन्वयी ग्राहकस्तेषां इत्येतदपि तत्समम् ।

अचितित्वस्य तुल्यत्वाद् अन्यस्मिन् ग्राहके सति ॥ ७४ ॥

 

अध्यक्षस्य समीपे तु सिद्धिः स्यादिति चेन्मतम् ।

नाध्यक्षेऽनुपकारित्वादन्यत्रापि प्रसङ्गतः ॥७५ ॥

 

अर्थी दुःखी च यः श्रोता स त्वध्यक्षोऽथवेतरः ।

अध्यक्षस्य च दुःखित्वम् अर्थित्वं च न ते मतम् ॥ ७६ ॥

 

कर्ताध्यक्षः सदस्मीति नैव सद्ग्रहमर्हति ।

सदेवासीति मिथ्योक्तिः श्रुतेरपि न युज्यते ॥ ७७ ॥

 

अविविच्चोभयं वक्ति श्रुतिश्चेत्स्याद्ग्रहस्तथा ।

अस्मदस्तु विविच्यैव त्वमेवेति वदेद्यदि ॥ ७८ ॥

 

प्रत्ययान्वयिनिष्ठित्वम् उक्तदोषः प्रसज्यते ।

त्वमित्यध्यक्ष निष्ठश्चेद् अहमध्यक्षयोः कथम् ॥ ७९ ॥

 

 

द्रष्टृ दृश्यत्व संबन्धो यद्यध्यक्षेऽक्रिये कथम् ॥ ८० ॥

 

Top ↑

 ..

Chapter 18 : Verses 61-80

 

prasiddhirmUDhalokasya yadi grAhya nirAtmatA .

laukAyatika siddhAntaH sA chAniShTA prasajyante ..
61 ..

 

abhiyuktaprasiddhishchet pUrvavadyuvivekatA .

gatishUnyaM na vedo.ayaM pramANaM samvadatyuta ..
62 ..

 

Adarshe mukha sAmAnyaM mukhasyeShTaM hi mAnavaiH .

mukhasya pratibimbo hi mukhAkAreNa dR^ishyate .. 63
..

 

yatra yasyAvabhAsastu tayorevAvivekitaH .

jAnAtIti kiryAM sarvo loko vakti svabhAvataH .. 64
..

 

buddheH kartR^itvamadhyasya jAnAtIti GYa uchyate .

tathA chaitanyamadhyasya GYatvaM buddherihochyate
.. 65 ..

 

svarUpaM chAtmano GYAnaM nityaM jyotiH shruteryataH
.

na buddhyA kriyate tasmAt nAtmanAnyena vA sadA ..
66 ..

 

dehe.ahampratyayo yadvajjAnAtIti cha laukikAH .

vadanti GYAnakartR^itvaM tadvad buddhestathAtmanaH
.. 67 ..

 

bauddhaistu pratyayairevaM kriyamANaishcha
chinnibhaiH .

mohitAH kriyate GYAnam ityAhustArkkikA janAH .. 68
..

 

tasmAjGYAbhAsabuddhInAm avivekAtpravarttitAH .

jAnAtItyAdishabdashcha pratyayo yA cha tatsmR^itiH
.. 69 ..

 

AdarshAnuvidhAyitvaM ChAyAyA asyate mukhe .

buddhidharmAnukAritvaM GYAbhAsasya tatheShyate ..
70 ..

 

buddhestu pratyayAstasmAd AtmAbhAsena dIpitAH .

grAhakA iva bhAsante dahantIvolmukAdayaH .. 71 ..

 

svayamevAvabhAsyante grAhakAH svayameva cha .

ityevaM grAhakAstitvaM pratiShiddhyanti saugatAH ..
72 ..

 

yadyevaM nAnyadR^ishyAste kiM tadvAraNamuchyatAm .

bhAvAbhAvau hi teShAM yau nAnyagrAhyau satA yadi ..
73 ..

 

anvayI grAhakasteShAM ityetadapi tatsamam .

achititvasya tulyatvAd anyasmin grAhake sati .. 74
..

 

adhyakShasya samIpe tu siddhiH syAditi chenmatam .

nAdhyakShe.anupakAritvAdanyatrApi prasa~NgataH ..75
..

 

arthI duHkhI cha yaH shrotA sa
tvadhyakSho.athavetaraH .

adhyakShasya cha duHkhitvam arthitvaM cha na te
matam .. 76 ..

 

kartAdhyakShaH sadasmIti naiva sadgrahamarhati .

sadevAsIti mithyoktiH shruterapi na yujyate .. 77
..

 

avivichchobhayaM vakti shrutishchetsyAdgrahastathA
.

asmadastu vivichyaiva tvameveti vadedyadi .. 78 ..

 

pratyayAnvayiniShThitvam uktadoShaH prasajyate .

tvamityadhyakSha niShThashched ahamadhyakShayoH
katham .. 79 ..

 

 

draShTR^i dR^ishyatva saMbandho
yadyadhyakShe.akriye katham .. 80 ..

 

Top ↑

 
 

Chapter 18 : Verses 61-80

 

prasiddhirmūḍhalokasya yadi grāhya nirātmatā .

laukāyatika siddhāntaḥ sā cāniṣṭā prasajyante .. 61 ..

 

abhiyuktaprasiddhiścet pūrvavadyuvivekatā .

gatiśūnyaṃ na vedo’yaṃ pramāṇaṃ samvadatyuta .. 62 ..

 

ādarśe mukha sāmānyaṃ mukhasyeṣṭaṃ hi mānavaiḥ .

mukhasya pratibimbo hi mukhākāreṇa dṛśyate .. 63 ..

 

yatra yasyāvabhāsastu tayorevāvivekitaḥ .

jānātīti kiryāṃ sarvo loko vakti svabhāvataḥ .. 64 ..

 

buddheḥ kartṛtvamadhyasya jānātīti jña ucyate .

tathā caitanyamadhyasya jñatvaṃ buddherihocyate .. 65 ..

 

svarūpaṃ cātmano jñānaṃ nityaṃ jyotiḥ śruteryataḥ .

na buddhyā kriyate tasmāt nātmanānyena vā sadā .. 66 ..

 

dehe’hampratyayo yadvajjānātīti ca laukikāḥ .

vadanti jñānakartṛtvaṃ tadvad buddhestathātmanaḥ .. 67 ..

 

bauddhaistu pratyayairevaṃ kriyamāṇaiśca cinnibhaiḥ .

mohitāḥ kriyate jñānam ityāhustārkkikā janāḥ .. 68 ..

 

tasmājjñābhāsabuddhīnām avivekātpravarttitāḥ .

jānātītyādiśabdaśca pratyayo yā ca tatsmṛtiḥ .. 69 ..

 

ādarśānuvidhāyitvaṃ chāyāyā asyate mukhe .

buddhidharmānukāritvaṃ jñābhāsasya tatheṣyate .. 70 ..

 

buddhestu pratyayāstasmād ātmābhāsena dīpitāḥ .

grāhakā iva bhāsante dahantīvolmukādayaḥ .. 71 ..

 

svayamevāvabhāsyante grāhakāḥ svayameva ca .

ityevaṃ grāhakāstitvaṃ pratiṣiddhyanti saugatāḥ .. 72 ..

 

yadyevaṃ nānyadṛśyāste kiṃ tadvāraṇamucyatām .

bhāvābhāvau hi teṣāṃ yau nānyagrāhyau satā yadi .. 73 ..

 

anvayī grāhakasteṣāṃ ityetadapi tatsamam .

acititvasya tulyatvād anyasmin grāhake sati .. 74 ..

 

adhyakṣasya samīpe tu siddhiḥ syāditi cenmatam .

nādhyakṣe’nupakāritvādanyatrāpi prasaṅgataḥ ..75 ..

 

arthī duḥkhī ca yaḥ śrotā sa tvadhyakṣo’thavetaraḥ .

adhyakṣasya ca duḥkhitvam arthitvaṃ ca na te matam .. 76 ..

 

kartādhyakṣaḥ sadasmīti naiva sadgrahamarhati .

sadevāsīti mithyoktiḥ śruterapi na yujyate .. 77 ..

 

aviviccobhayaṃ vakti śrutiścetsyādgrahastathā .

asmadastu vivicyaiva tvameveti vadedyadi .. 78 ..

 

pratyayānvayiniṣṭhitvam uktadoṣaḥ prasajyate .

tvamityadhyakṣa niṣṭhaśced ahamadhyakṣayoḥ katham .. 79 ..

 

 

draṣṭṛ dṛśyatva saṃbandho yadyadhyakṣe’kriye katham .. 80 ..

 

Top ↑

Chapter 18 : Verses 61-80

 

ப்ரஸித்³தி⁴ர்மூட⁴லோகஸ்ய யதி³ க்³ராஹ்ய நிராத்மதா .

லௌகாயதிக ஸித்³தா⁴ந்த꞉ ஸா சாநிஷ்டா ப்ரஸஜ்யந்தே .. 61 ..

 

அபி⁴யுக்தப்ரஸித்³தி⁴ஶ்சேத் பூர்வவத்³யுவிவேகதா .

க³திஶூன்யம் ந வேதோ³(அ)யம் ப்ரமாணம் ஸம்வத³த்யுத .. 62 ..

 

ஆத³ர்ஶே முக² ஸாமான்யம் முக²ஸ்யேஷ்டம் ஹி மானவை꞉ .

முக²ஸ்ய ப்ரதிபி³ம்போ³ ஹி முகா²காரேண த்³ருஶ்யதே .. 63 ..

 

யத்ர யஸ்யாவபா⁴ஸஸ்து தயோரேவாவிவேகித꞉ .

ஜானாதீதி கிர்யாம் ஸர்வோ லோகோ வக்தி ஸ்வபா⁴வத꞉ .. 64 ..

 

பு³த்³தே⁴꞉ கர்த்ருத்வமத்⁴யஸ்ய ஜானாதீதி ஜ்ஞ உச்யதே .

ததா² சைதன்யமத்⁴யஸ்ய ஜ்ஞத்வம் பு³த்³தே⁴ரிஹோச்யதே .. 65 ..

 

ஸ்வரூபம் சாத்மனோ ஜ்ஞானம் நித்யம் ஜ்யோதி꞉ ஶ்ருதேர்யத꞉ .

ந பு³த்³த்⁴யா க்ரியதே தஸ்மாத் நாத்மனான்யேன வா ஸதா³ .. 66 ..

 

தே³ஹே(அ)ஹம்ப்ரத்யயோ யத்³வஜ்ஜானாதீதி ச லௌகிகா꞉ .

வத³ந்தி ஜ்ஞானகர்த்ருத்வம் தத்³வத்³ பு³த்³தே⁴ஸ்ததா²த்மன꞉ .. 67 ..

 

பௌ³த்³தை⁴ஸ்து ப்ரத்யயைரேவம் க்ரியமாணைஶ்ச சின்னிபை⁴꞉ .

மோஹிதா꞉ க்ரியதே ஜ்ஞானம் இத்யாஹுஸ்தார்க்கிகா ஜனா꞉ .. 68 ..

 

தஸ்மாஜ்ஜ்ஞாபா⁴ஸபு³த்³தீ⁴னாம் அவிவேகாத்ப்ரவர்த்திதா꞉ .

ஜானாதீத்யாதி³ஶப்³த³ஶ்ச ப்ரத்யயோ யா ச தத்ஸ்ம்ருதி꞉ .. 69 ..

 

ஆத³ர்ஶானுவிதா⁴யித்வம் சா²யாயா அஸ்யதே முகே² .

பு³த்³தி⁴த⁴ர்மானுகாரித்வம் ஜ்ஞாபா⁴ஸஸ்ய ததே²ஷ்யதே .. 70 ..

 

பு³த்³தே⁴ஸ்து ப்ரத்யயாஸ்தஸ்மாத்³ ஆத்மாபா⁴ஸேன தீ³பிதா꞉ .

க்³ராஹகா இவ பா⁴ஸந்தே த³ஹந்தீவோல்முகாத³ய꞉ .. 71 ..

 

ஸ்வயமேவாவபா⁴ஸ்யந்தே க்³ராஹகா꞉ ஸ்வயமேவ ச .

இத்யேவம் க்³ராஹகாஸ்தித்வம் ப்ரதிஷித்³த்⁴யந்தி ஸௌக³தா꞉ .. 72 ..

 

யத்³யேவம் நான்யத்³ருஶ்யாஸ்தே கிம் தத்³வாரணமுச்யதாம் .

பா⁴வாபா⁴வௌ ஹி தேஷாம் யௌ நான்யக்³ராஹ்யௌ ஸதா யதி³ .. 73 ..

 

அன்வயீ க்³ராஹகஸ்தேஷாம் இத்யேதத³பி தத்ஸமம் .

அசிதித்வஸ்ய துல்யத்வாத்³ அன்யஸ்மின் க்³ராஹகே ஸதி .. 74 ..

 

அத்⁴யக்ஷஸ்ய ஸமீபே து ஸித்³தி⁴꞉ ஸ்யாதி³தி சேன்மதம் .

நாத்⁴யக்ஷே(அ)னுபகாரித்வாத³ன்யத்ராபி ப்ரஸங்க³த꞉ ..75 ..

 

அர்தீ² து³꞉கீ² ச ய꞉ ஶ்ரோதா ஸ த்வத்⁴யக்ஷோ(அ)த²வேதர꞉ .

அத்⁴யக்ஷஸ்ய ச து³꞉கி²த்வம் அர்தி²த்வம் ச ந தே மதம் .. 76 ..

 

கர்தாத்⁴யக்ஷ꞉ ஸத³ஸ்மீதி நைவ ஸத்³க்³ரஹமர்ஹதி .

ஸதே³வாஸீதி மித்²யோக்தி꞉ ஶ்ருதேரபி ந யுஜ்யதே .. 77 ..

 

அவிவிச்சோப⁴யம் வக்தி ஶ்ருதிஶ்சேத்ஸ்யாத்³க்³ரஹஸ்ததா² .

அஸ்மத³ஸ்து விவிச்யைவ த்வமேவேதி வதே³த்³யதி³ .. 78 ..

 

ப்ரத்யயான்வயிநிஷ்டி²த்வம் உக்ததோ³ஷ꞉ ப்ரஸஜ்யதே .

த்வமித்யத்⁴யக்ஷ நிஷ்ட²ஶ்சேத்³ அஹமத்⁴யக்ஷயோ꞉ கத²ம் .. 79 ..

 

 

த்³ரஷ்ட்ரு த்³ருஶ்யத்வ ஸம்ப³ந்தோ⁴ யத்³யத்⁴யக்ஷே(அ)க்ரியே கத²ம் .. 80 ..

 

Top ↑